Hamfarir

Margar aðferðir hafa verið reyndar við samhæfingu og stjórnun enduruppbyggingar eftir hamfarir. Mikil gagnrýni kom fram eftir flóðbylgjuna miklu 2004 og var mikilli vinnu eytt í að krefja til mergjar hvað hefði gengið vel og hvað hefði gengið illa. Þetta leiddi af sér mikla breytingu á því hvernig hjálparstarf er samhæft. Þessi samhæfing þarf helst að hefjast mjög fljótlega eftir að hamfarirnar dynja yfir, en reynsla SÞ er að ef stuðst er við gott módel í kringum samhæfinguna þá virkar hún jafnvel á venjulegt uppbyggingarstarf eins og neyðaraðstoð.

En hvaða módel eru SÞ og aðrir að nota við samhæfingu uppbyggingar eftir hamfarir? Eins og áður sagði var farið í mikla naflaskoðun eftir flóðbylgjuna miklu og leiddi hún af sér kerfi sem gengur út á eftirfarandi:

- Horfið er frá því að reyna að stýra uppbyggingu miðlægt og í stað þess er samhæfð sú vinna sem unnin er á vettvangi
- Uppbyggingunni er skipt niður í geira (e: clusters) sem hver um sig tekur á ákveðnum þætti í uppbyggingarstarfinu. Athugið að hér er ekki átt við hina týpísku atvinnugeira. Eftir náttúruhamfarir eru þessir geirar til dæmis matur, vatn og hreinlæti, húsaskjól, vernd barna, menntun, fjarskipti, o.fl.
- Fyrir hvern geira er ákveðin stofnun/samtök sem leiða starfið. Athugið að þau LEIÐA en STJÓRNA því ekki. Hlutverk þeirra er að tryggja upplýsingaflæði á milli allra aðila sem eru þátttakendur í geiranum og að sjá til þess að aðilarnir hittist reglulega og ákveði í sameiningu hvað skuli gert. Það að þessi vinna sé samhæfð en ekki stjórnuð af þeim sem leiðir geirann tryggir að allir aðilar taka virkari þátt og finnst þeir eiga þátt í að móta þá stefnu sem valin er.
- Þátttaka í hverjum geira er opin öllum þeim sem hafa eitthvað fram að færa í geiranum og taka þátt í uppbyggingarstarfinu á einn eða annan máta.
- SÞ sjá svo um að samhæfa starfið á milli allra geira og tryggja virkt upplýsingaflæði á milli allra geiranna. Þeir leiða einnig samhæfingarfundi á milli allra þeirra sem leiða hvern geira fyrir sig.
- Mikilvægt er að allt starf innan geiranna sé opið og öllum aðgengilegt. Í þessu sambandi er sérstaklega mikilvægt að styðja við það starf sem er innan geiranna með því að hafa meðal annars upplýsingakerfi sem gefur hverjum geira kost á að tryggja upplýsingaflæðið innan geirans og á milli þeirra. Við aðstoðuðum SÞ einmitt við að skrifa kerfi sem sér um þetta (http://www.oneresponse.info)

Reynslan af þessu módeli er mjög góð og eru flest allar hamfarir sem átt hafa sér stað undanfarin 4 ár keyrð skv. þessu módeli. Í Bandaríkjunum hefur FEMA tekið þetta módel upp og aðlagað og hefur það aukið samræminguna sem var lítil fyrir.

Spurningin er sú hvort þetta módel gæti ekki nýst okkur hér á Íslandi í því uppbyggingarstarfi sem við eigum fyrir höndum. Ef við settumst niður og skilgreindum hvaða geira þarf að einbína á, finndum fyrirtæki, stofnanir, félagasamtök og einstaklinga sem hafa áhuga á þeim geira og fáum þau til að ræða hvað sé hægt að gera til að byggja viðkomandi geira upp og laga það sem miður hefur farið.

En hvað þarf til? Af hverju er þetta ekki þegar orðið svona? Af hverju er ríkisstjórnin ekki að gera hlutina á þennan máta?

Jú því miður er mikil hræðsla við að breyta til, bæði meðal pólitíkusa sem óttast að missa völdin í hendurnar á fólkinu og ekki síður hjá embættismönnum sem allt í einu yrðu að fara að styðja við bakið á breytingum – nokkuð sem við sem horfðum á Yes Minister! á sínum tíma vitum að ekki er í þeirra eðli.

Við vitum að það tekur langan tíma að breyta því hvernig við stýrum uppbyggingunni ef við látum stjórnvöld um það. Það er því tími til kominn að við sýnum stjórnvöldum fram á að þessi leið er möguleg – virkjum fólkið í landinu til þess að móta það land sem við viljum búa í – látum verkin tala í stað þess að hlusta á nýjar og nýjar vanhugsaðar tillögur stjórnvalda dag eftir dag.