Patentlausn

Á eyðublaði til að breyta trúfélagsskráningu stendur þetta:

Hvert renna sóknargjöld?

Þjóðkirkjusöfnuðir og skráð trúfélög samkvæmt lögum um trúfélög skulu eiga ákveðna hlutdeild í tekjuskatti álögðum samkvæmt ákvæðum laga um tekjuskatt. Þessi fjárhæð – sóknargjald – reiknast fyrir hvern þann sem orðinn er 16 ára 31. desember árið áður en gjaldár hefst.

Gjaldið miðast við skráningu í þjóðskrá 1. desember árið áður en gjaldár hefst og skiptist þannig:

1. Gjald einstaklings, sem skráður er í þjóðkirkjuna, rennur til þess safnaðar sem hann tilheyrir.
2. Gjald einstaklings, sem tilheyrir skráðu trúfélagi, rennur til hlutaðeigandi trúfélags.
3. Gjald einstaklings, sem hvorki er í þjóðkirkjunni né skráðu trúfélagi, hefur verið afnumið. 

Nú spyr ég lesendur: Hvað haldið þið að orðalag í 3. lið þýði?  Svar birtist í næsta pistli.

Gaman að sjá íslenska þáttagerð blómstra á einkareknu sjónvarpsstöðinni ÍNN. Ég horfði þar á gamanþátt, þetta er svona raunveruleikaþáttur í anda ‘Office’, spéspegils-eftirlíking af spjallþætti, með kostulegum karakter í aðalhlutverki sem er sjálfumglaður sígasprandi og óþolandi besserwisser sem er rauður í framan með gult hár, svo er þarna álkulegur wannabee-pólitíkus með sprenghlægilega bjánalega replikka, og snoðklipptur þingmaður sem á greinilega að líta út fyrir að vera gjörspilltur, svona “Baugsþingmaður”, þið skiljið. Ólöf Nordal var þarna í óskýru aukahlutverki en fékk ekki að njóta sín í alveg jafn absúrd kjánaskap og mótleikararnir. En þátturinn var aðeins og langur og einsleitur eftir því sem leið á. Verður gaman að sjá hverju þau taka uppá í næsta þætti.

Í sjálfu sér ekki neitt. En frá mínum sjónarhóli séð eiga öll þessi félög þó það sameiginlegt að ég er ekki félagi í þeim. Það þýðir ekki að ég sé neitt á móti þeim, síður en svo, ég bara á ekki samleið með þeim af ýmsum ástæðum og þarf auðvitað ekkert að afsaka það, frekar en að ég þurfi að skýra af hverju ég er ekki í ballett eða frímerkjaklúbbi. Ég held meira að segja að þetta séu allt góð og gegn félög sem vinna gott starf. En sem sagt, ég er ekki félagi í þeim og borga þ.a.l. ekki til þeirra félagsgjöld. Nema til kirkjunnar. Ríkið innheimtir af mér safnaðargjald þó svo ég sé ekki í neinum kirkjusöfnuði. Dálítið spes. Safnaðargjaldið mitt rennur beint í ríkissjóð, sem m.a. borgar laun biskups. Ég hefði frekar kosið að þetta félagsgjald gengi til félags sem ég sjálfur kýs að vera félagi í, svo sem til kórsins míns, RKÍ, Amnesty, Ferðafélagsins, eða annars félags, af þeim sem ég er félagi í og greiði gjöld til. En svona er þetta.

Má ekki fara að breyta þessu?

Fáeinir mótmæla nú birtingu álagnarskrárinnar. Það er af sem áður var, þegar stuttbuxnaungliðar fjölmenntu á skattstofu og reyndu að hindra aðgang fólks að skránum sem nú liggja frammi næstu tvær vikur.  Hugtakið “launaleynd” heyrðist vart fyrr en svona áttatíu-og-eitthvað, hluti af frjálshyggjubólunni sem þá reið yfir. Launaleynd gagnast auðvitað fyrst og fremst þeim efnaðri. Launataxtar láglaunafólks eru öllum kunnir, launatöflur og kjarasamninga má núorðið finna á netinu.

Pistilinn hér að neðan skrifaði ég fyrir ári, rétt að rifja hann upp, í ljósi frétta af furðulega háum launum yfirmanna sumra íslenskra fyrirtækja, meðal annars fyrirtækja sem hafa þurft að afskrifa stórar upphæðir:

SUS hætt að mótmæla birtingu álagningarskráa?

Aldrei þessu vant heyrist ekki bofs í ungum Sjálfstæðismönnum út af birtingu álagningarskráa. Hér áður fyrr mættu ungliðarnir galvaskir og mótmæltu á Skattstofunni og kom jafnvel til handalögmála þegar hugsjónahetjurnar ungu reyndu að stöðva menn frá því að skoða skrárnar.

Þegar leitað er á netinu sést að að það var reyndar lítið um mótbárur í fyrra, en 2007 var skrafað og skrifað um birtingu skattupplýsinganna, meðal annars má lesa hugleiðingar bloggarans Stefáns Friðriks í bloggkrækju við frétt frá 2007 um skattakónginn Hreiðar Már: “Hættum að snuðra í einkamálum annarra“. Í fréttinni frá 2007 kom fram að Hreiðar Már hafi greitt á árinu 2006 rétt um 400 milljónir í skatta, og þá væntanlega haldið eftir í eigin vasa eftir skatta nálægt 600 milljónum. Nú tveimur árum síðar var Hreiðar Már enn á ný skattakóngur, en greiddi þó “ekki nema” 157 milljónir í skatta á síðasta ári, sem þýðir að meðaltekjur á mánuði voru um 35 milljónir.

Aðrir tekjuháir einstaklingar á árinu 2008 eru nefndir í þessari frétt, þar sem fram kemur að á árinu 2008 voru yfir 270 manns í fjármálakerfinu með yfir eina milljón á mánuði, þar af voru 73 einstaklingar með meiri en þrjár milljónir á mánuði. Við getum gefið okkur að líklega um 90% af þessum einstaklingum voru að vinna hjá fyrirtækjum sem fóru á hausinn á því sama ári og fjölmargir þessa einstaklinga voru eflaust með enn hærri tekjur á árunum 2007 og 2008.

Það er gott að SUS hafi nú vit á því að þegja og blaðra ekki um að “þetta komi okkur ekkert við“.

Þetta kemur okkur við. Þetta kom okkur líka við 2007 og 2008. Eins og komið hefur í ljós var íslenska bankakerfið ein stór spilaborg, ósjálfbærlánabólumylla. Þessi ofurlaun voru greidd með sýndarhagnaði og lánsfé. Þegar bankarnir hrundu tóku þeir með sér Seðlabanka Íslands í fallinu og íslenska ríkið og allt íslenskt samfélag er stórlaskað eftir. Allir þurfa að líða fyrir hrun bankanna og íslensks hagkerfis, ekki síst þeir sem minnst hafa á milli handanna.

Hvert fóru allir peningarnir? Spurningin brennur á vörum okkar, sem og fjölmargra breskra og hollenskra sparifjáreigenda.

Hluti fjárins fór í að greiða hópi fólks fáránleg laun, upp undir 100-föld lágmarkslaun.

Þeir sem eiga heima í skúffu tekjublöð Frjálsar verslunar frá síðustu árum geta dundað sér við að leggja saman heildartekjur launahæstu bankastjóra og bankaeigenda 2004-2008. Niðurstaðan er væntanlega fleiri tugir ef ekkihundruð milljarða launagreiðslur til 100 launahæstu útrásar- og bankamanna.

Áttu þau skilið þessi laun? Svari hver fyrir sig.

Voru þessar launagreiðslur bara einkamál á milli viðkomandi launþega og fyrirtækja?

Vegna skipunar minnar sem Umboðsmaður heiðvirðra bloggara er rétt að taka fram eftirfarandi, í kjölfar fjölmiðlaumræðu:

Fyrirtækið ”Ég vil líka græða! ehf.” sem var í 75% eigu fyrirtækis míns “Áhættulaus fjárfesting ehf.” og 25% í eigu fyrirtækisins ”Með buxurnar á hælunum ehf.” sem var framselt til ungs háskólanema vegna veðmáls, var í lok árs 2008 selt til fyrirtækisins “Pabbi gerði bara eins og allir aðrir ehf.” sem var í eigu barna minna en hefur síðan verið afskráð.

500 milljón króna skuld fyrrnefnds fyrirtækis vegna ógreidds kúluláns sem notað var til hlutabréfakaupa með veði í engu nema bréfunum sjálfum er því mér algjörlega óviðkomandi.

Bloggfærslur mínar eru nú heldur færri yfir sumarmánuði. Síðast skrifaði ég stuttan pistil um myntkörfulán þar sem ég lýsti því að þau hefðu hreint ekki verið svo slæm. Að vísu tók ég ekki fram að þau hentuðu illa líkast til ca. 95% þeirra sem þau tóku. Ég man þó að hér fyrir nokkrum árum voru fáein fyrirtæki – útflutningsfyrirtæki – sem buðu starfsfólki sínu að þiggja hluta launa sinna í erlendum gjaldmiðli, t.d. Marel hf. Þannig gátu menn fengið t.d. 20 eða 40% launa sem fasta Evruupphæð. Þetta var talið upplagt til að “núlla út” áhættu af skuldsetningu í erlendri mynt. Hér er frétt um málið frá 2006. Og önnur nýrri frétt frá því í febrúar 2008 þar sem aftur er talað um að starfsmenn fyrirtækisins eigi þennan valkost, en þar sem bankar hafi ekki boðið upp á útborganir í Evrum hafi launin verið Evrutengd.

SPURNING: Vita einhverjir lesendur hvort boðið sé uppá svona hlutalaun enn í dag, miðuð við fasta upphæð í erlendum gjaldeyri?

Ætli þessi starfsmenn líti svo á þessi hluti launa sinna hafi stökkbreyst??

Líkingarmál um stökkbreytingar kemur úr líffræði. Ég held þó að líkingin sé ekki alls kostar rétt. Þessi lán hafa alls ekki stökkbreyst. Sé miðað við þann gjaldeyri/gjaldeyris-”körfur” sem lánin miðuðust við standa þau nákvæmlega eins og gert var ráð fyrir. Það er bara þegar farið er að reikna lánin yfir í örmyntina íslenska krónu sem lánin “stökkbreytast”.

Það voru nefnilega alls ekki lánin sem stökkbreyttust, það var krónan sem stökbreyttist.

Önnur líking vísinda á betur við, það eru hnitakerfi stærðfræðinnar. Við lifum og hrærumst í einu hnitakerfi og eðlilega miðum við flesta hluti út frá því. Séð frá okkar ör-hnitakerfi hefur ýmislegt stökkbreyst, svo sem verðið á kaffibollla á Strøget í Kaupmannahöfn, svo ekki sé talað um miða á fótboltaleiki í Bretlandi, vinsælt tómstundagaman 2007. En kaffið í köben kostar álíka margar krónur nú og 2007, danskar krónur. Þær breyttust ekki neitt, í sínu hnitakerfi.

Ég hef hugsað nokkuð fram og tilbaka um mál málanna, “erlend” lán, “myntkörfulán”. Niðurstaða mín er að svona lán séu í eðli sínu sniðug, þó svo þau hafi reynst flestum landsmönnum erfið og óheppileg á seinustu árum.

Það er synd að þessi lán skuli vera bönnuð. Þetta er í raun og veru stórsniðugt fyrirbæri, ef menn kunna að meta og gera ráð fyrir áhættu. Fyrir t.d. sjómenn, sem upp að vissu marki eru með gengistryggð laun, sem og launþega hér á landi sem þiggja laun t.d. frá erlendum fyrirtækjum sem miðast við fasta upphæð í erlendri mynt, þá væri þetta skynsamlegur kostur.

Ef mig vantaði lán í dag myndi ég helst af öllu vilja fá svona lán. Ef ég væri með svona lán á bakinu, sem ég ætti eftir að borga af í 35 ár, myndi ég líklega frekar vilja halda því óbreyttu, heldur en að þurfa að skuldbreyta því yfir í íslenskt verðtryggt lán næstu 35 árin.

Má ekki vera að því að skrifa meira í bili!  Útskýri pælingar mínar kannski betur síðar.

Karfa með myntu

Á þjóðhátíðardaginn birtist viðtal við Forseta Íslands í Morgunblaðinu, blaði æ færri landsmanna. Ég hef ekki sjálfur lesið viðtalið, aðeins fréttir af því sem hr. Ólafur Ragnar sagði um Icesave málið, og þá ákvörðun sína að neita að staðfesta lögin um ríkisábyrgð á Icesave láninu um áramótin síðustu. Ólafur virðist núna hálfu ári seinna mjög ánægður með þessa ákvörðun sína og telur að í kjölfarið hafi samstaða þjóðarinnar eflst, en Ólafur segir:

Í öðru lagi tel ég – sem að vísu er erfitt að mæla – að við þjóðar-atkvæðagreiðsluna um Icesave hafi þjóðin öðlast styrk. Samstaða hennar og sjálfsöryggi hafi eflst, sem var nauðsynlegt í kjölfar hrunsins og þess áfalls, sem við urðum öll fyrir, bæði sem einstaklingar og þjóð. Þótt ekki sé hægt að mæla þetta eins og hin efnahagslegu áhrif er ég eindregið þeirrar skoðunar að í þeirri endurreisn í víðri merkingu, sem brýnt var fyrir þjóðina að ná, hafi þjóðaratkvæðagreiðslan verið mikilvægur áfangi. Hún hafi endurskapað sjálfstraust þjóðarinnar og þar með gert okkur betur í stakk búin til að takast á við erfiðleikana, sem enn blasa við og krefjast lausna.

Þetta fyrsta er líkast til rétt hjá Ólafi, að hann hafi þjappað saman a.m.k. hluta þjóðarinnar. Ákvörðun hans og málflutningur vakti vonir hjá mörgum að þetta mál væri eintómt óréttlæti gagnvart Íslendingum og að við gætum bara ráðið því sjálf hvort við borgum þessa skuld eða ekki. Kröfur Breta og Hollendinga væru frekja nýlenduþjóða gagnvart lítilli varnarlausri þjóð. Málflutningur Ólafs Ragnars hefur gefið byr undir báða vængi þeim sem telja núverandi ríkisstjórn hafa framið landráð með að reyna að ljúka samningum um Icesave málið. Einn þeirra er kjaftfor bloggari sem vildi refsa núverandi forsætisráðherra með sama hætti og Mussolini. Ólafur Ragnar er nú hans helsta hetja og eftir viðtalið skrifaði hann:

Vonandi hefur enginn Íslendingur gleymt glæsilegri framgöngu hans í Icesave-málinu. Það var fyrir þjóðhollustu hans og traustan skilning á Stjórnarskránni, sem almenningur fekk tækifæri til að sýna afstöðu sína til Icesave-klafans. Þjóðaratkvæðið 06. marz 2010 mun lifa í minni þjóðarinnar svo lengi sem Ísland verður byggt.

Jú, það er líkast til rétt hjá Ólafi að hann hafi náð að þjappa saman í það minnsta vænum hluta þjóðarinnar. En hann hefur þjappað þjóðinni saman um rangan og illa ígrundaðan málstað, málstað byggðan á tilfinningasemi, þjóðernishroka og eigingirni.

Það er ekkert göfugt við það eitt og sér að þjappa saman þjóð, allra síst þegar róið er á þaulreynd og gruggug mið þjóðernispopúlisma. Stjórnmálafræðiprófessorinn fyrrverandi veit allt um hvernig slík samþjöppun þjóða og þjóðarbrota hefur reynst í okkar heimsálfu.

Það fer vel á því að forsetinn færi þjóðinni þennan boðskap í Morgunblaðinu, fortíðarhyggju-skapvonskublaði þjóðernisarms Sjálfstæðisflokksins, undir ritstjórn Davíðs Oddssonar, sem sjálfsagt átti sjálfur heilmikinn þátt í umgjörð neyðarlaganna. Ekki áttu Geir Haarde og Árni Matthiesen frumkvæði að slíku án beins samráðs við foringjann á bakvið tjöldin. „Við borgum ekki skuldir óreiðumanna“ sagði Davíð rétt eftir hrun, „Í aðstæðum sem þessum hugsar auðvitað hver þjóð fyrst og síðast um sinn eigin hag“ sagði Geir Haarde í Guð-blessi-Ísland ávarpinu. Báðir voru beinlínis að tala um Icesave án þess að segja það hreint út. „Fuck the foreigners“-lögin voru þau víst kölluð af innanbúðarfólki. Aldrei hafa jafn afdrifarík lög fengið jafn litla lýðræðislega umfjöllun fyrir gildistöku. Alþingi var stillt við vegg, -hagkerfið er að hrynja, þetta er neyð!, og málið afgreitt samdægurs. Án þess að sérstaklega væri minnst á innstæður erlendra reikningseigenda, hvorki í neyðarlögunum sjálfum eða skýringum með frumvarpinu.

Og nú er Ólafur Ragnar genginn í bandalag með Davíð Oddssyni. Er Ólafur raunverulega að hugsa um þjóðina? Er hann raunverulegur leiðtogi sem reynir að leiða okkar í sannleika, eða er hann áfram bara að segja það sem þjóðin vill heyra, eins og hann gerði svo vel á gróðærisárunum?

Ólafur ætlar að bjarga heiminum líkt og vinir hans Gore, Clinton og fleiri. Hann ætlar ekki að láta bankahrunið hindra sig neitt heldur einmitt færa sér það í nyt.

Af hverju vildi Sigurður Kári ekkert segja í febrúar hvort hann hafði verið í einhverju sambandi við Gunnlaug Erlendsson, íslenskan “umboðsmann” lögmannsstofunnar Mishcon de la Reya, þrátt fyrir ítrekaðar spurningar blaðamanns? Hefur Sigurður Kári eitthvað að fela?

Veit Sigurður Kári hvort það sé rétt að Gunnlaugur hafi fengið í sinn hlut 10 milljónir króna, af þeim 24 milljónum sem Mishcon rukkaði íslenska skattgreiðendur fyrir lögfræðiálit sitt í desember 2009? (Alla vega minntist Sigurður Kári ekkert á að það væri óeðlilegt eða ekki rétt, þegar hann skrifaði sjálfur um það mál í febrúar 2010.)

Veit Sigurður Kári, sem var starfandi aðstoðarmaður Bjarna Ben á þessum tíma, hvað réð því að þessi stofa varð fyrir valinu?

Veit Sigurður Kári hvort Gunnlaugur Erlendsson var í sambandi við þingmenn eða einhverja fulltrúa þingflokka, áður en lögfræðiálitið var pantað af Mishcon, eða á meðan það var unnið?

Styrkti Gunnlagur Erlendsson prófkjörsbaráttu Sigurðar Kára, eða Novator, Straumur, eða einhver önnur fyrirtæki tengd Gunnlaugi eða Björgólfi Thor?

Ég vona að Sigurði þyki þetta ekki ógeðslegar spurningar.

Á þessari síðu fjalla ég öðru hvoru um áhugaverðar bækur. Hrein tilviljun réð því að ég rakst á þessa bók, en hana fann ég á bókasafni Norræna hússins þegar ég fór á tónleika! Bókin er sænsk og heitir Pillret og er eftir sænska blaðamanninn Ingrid Carlberg. Carlberg fékk mikinn áhuga á geðsjúkdómum og geðlyfjum eftir að hafa tekið viðtöl við fólk sem þjáðist af geðröskunum og ákvað að rannsaka þetta efni og skrifa ítarlega bók, sem kom út 2008.

Skemmst er frá því að segja að bókin er ótrúlega spennandi og fræðandi og vel skrifuð! Carlberg fellur alls ekki í þann pytt að vera með eða á móti geðlyfjum og geðlyfjanotkun. Hún tekur mörg viðtöl við fólk sem lýsir því hvernig lyfin bjarga lífi þess.Hún byrjar raunar á að segja okkur frá nokkrum helstu persónum og leikendum í sögu sálfræðinnar, Sigmund Freud en þó mun meira frá sögu Emil Kraepelin. Þann síðarnefnda þekkja fáir, en hann lagði mikilvægan grunn að flokkun geðsjúkdóma, og hafði mun meiri áhuga á alvarlegum geðsjúkdómum en þeirri “borgarastéttar-taugaveiklun” sem var viðfangsefni Freud. Næst snýr Carlberg sér að merkum sænskum vísindamanni, Arvid Carlsson. Sá er einn af risunum á bakvið upphaf SSRI lyfja (serotónín endurupptökuhindra), þróaði með fyrirtækinu Astra fyrsta slíka lyfið (Zelmid) og fékk Nóbelsverðlaun fyrir kenningar sínar og vinnu á sviði lífeðlisfræði taugaboðefna. Carlberg á löng viðtöl við Carlsson og segir skemmtilega frá sögunni um þróun serótónín-endurupptökuhindranna.

Það sem svo er sérlega áhugavert er hvernig sagt er frá þróun geðsjúkdómafræða, hvernig sífellt fleiri sjúkdómar (og sjúklingahópar) eru skilgreindir og hversu stóran þátt lyfjafyrirtæki hafa átt í þeirri þróun, t.d. hvernig lyfjafyrirtæki áttu beinan þátt í að styrkja og koma af stað samtökum sjúklinga með mismunandi geðraskanir. Vissulega hefur miklum fjölda fólks þannig verið hjálpað, og leyndarhulu svipt af þjáningu margra, en það sem Carlberg opinberar er hversu mikil og bein tengsl voru á milli þróunar geðlæknisfræðanna og þróunar og markaðssetningar geðlyfja.

Eins og áður greinir segir Carlberg sögu margra sem þakka geðlyfjum líf sitt, en hún segir líka sögur af fólki sem upphaflega leitaði sér aðstoðar t.d. vegna stress, kulnunar í starfi og skyldra vandamála, sem læknar vildu hjápa með geðlyfjum, þar sem augljósa svarið virtist vera að fólkið var einfaldlega undir of miklu álagi! Spurningin er, eru geðlyf notuð fyrir suma, til að gera óheilbrigðar lífsaðstæður bærilegar án þess að ráðast að rótum vandans?

Þessi bók fjallar um mjög “relevant” efni. Um 10% Íslendinga taka geðlyf. Það er ótrúleg tala!  Öll þekkjum við fleiri en einn í þeim hópi þó við vitum kannski ekki af því, þó svo slíkt sé ekki “tabú” með sama hætti og áður er það auðvitað feimnismál og nokkuð sem fæstir bera á torg. Heilbrigðisyfirvöld eru einmitt nú að reyna að spara kostnað vegna geðlyfja með því að skerða endurgreiðslu fyrir dýrari lyf.

Ég mæli hiklaust með þessari bók fyrir alla sem áhuga hafa á þessum málum, bæði leikna og lærða. Ekki síst fyrir þá sem vilja taka þátt í og skapa upplýsta umræðu um þetta stóra þjóðfélagslega mál. Bókina má eins og áður segir fá á bókasafni Norræna hússins, eða panta af netinu. Mætti gjarnan þýða yfir á íslensku til að fleiri geti notið!