Grænaloppan

Ógrynni nýrra bóka kemur út í Frakklandi þessa dagana. Allt er vel undirbúið. Gagnrýnendur hafa löngu fengið nýmetið í hendur enda birtast ritdómarnir óðum. Frakkar eru forvitnir á erlendar bókmenntir, um 14% af bókaflóði síðasta árs voru þýðingar. Þýðingar úr ensku eru alltaf langflestar eða um 62% þýðinga, löngu aftar koma þýðingar úr japönsku (8,3%), þýsku (6,2%), ítölsku (4,3%) og spænsku (4%). Í sjötta sæti koma síðan öll Norðurlandamálin saman í einni skál (1,8%), á undan rússnesku (1,3%) og hollensku (0,9%). Tölurnar eru svimandi háar, til að mynda voru ensku titlarnir í franskri þýðingu 5.638 í fyrra en aðeins 162 úr norrænu málunum. [Heimild CNL]. Með öðrum orðum, þær síðarnefndu eru fágæti, að ekki sé talað um þýðingarnar úr íslensku, þær þykja hinar forvitnilegustu.
Hvað kemur út af þeim íslensku í franskri þýðingu í ár? Í febrúar kom Harðskafi (Arnaldur), Skipið (Stefan Máni) og Himnaríki og helvíti (Jón Kalman) út í þýðingu Éric Boury. Í mars kom Bjarnar saga Hítdælakappa út í þýðingu Patrick Guelpa (tvítyngd útgáfa). Í maí kom Öxin og jörðin (Ólafur) út í þýðingu Henrý K. Albanssonar. Í þessum mánuði kom Afleggjarinn (Auður Ava) út í þýðingu Catherine Eyjólfsson og Sverris saga í þýðingu Torfa H. Tulinius. Sjöundi sonurinn (Árni) kemur út í september og Vargurinn (Jón Hallur) í október, báðar í þýðingu Éric Boury. Fleiri þýðingar eru í farvatninu en koma væntanlega ekki út fyrr en á næsta ári.
Málþing og bókmenntahátíðir eru tíðar í Frakklandi, sem og alls kyns bókmenntaverðlaun, enda bókmenntaáhugi Frakka annálaður.
Jóni Kalman Stefánssyni og Auði A. Ólafsdóttur er boðið á norrænu lista- og bókmenntahátíðina Les Boréales sem haldin verður í 19. sinn dagana 11. til 27. nóvember nk. í Caen og nágrenni – og á næstunni, 29. september, blæs Landsbókasafn Frakka til málþings í París um norræna krimma og er Árna Þórarinssyni boðið.
Íslenskar bókmenntir koma þannig obbolítið við sögu í Frakklandi, þökk sé okkar öflugu þýðendum.

Íslendingar hafa sinnt íslenskukennslu á þremur stöðum í Frakklandi í gegnum tíðina en íslenskukennslu var nýverið hætt í Lyon. Emil H. Eyjólfsson var fyrsti sendikennarinn í íslensku við Sorbonne-háskóla, hóf kennslu árið 1959 og kenndi þar í ein tólf ár. Eftir Íslandsför með þáverandi konu sinni, Catherine, hélt Emil aftur út til Frakklands og kenndi í Lyon í önnur fimmtán ár. Hér heima varð Catherine Eyjólfsson fljótt vinsæll frönskukennari og er nú ein af okkar ágætu þýðendum. Steinunn Filippusdóttir Le Breton frá Hrísey hóf íslenskukennslu við Caen-háskóla 1975. Hún kenndi samfleytt í Caen til ársloka 2003 en gegndi splúnkunýrri lektorsstöðu í íslensku – þeirri einu í Frakklandi – síðustu sjö árin. Hún er nú konsúll Íslands í Normandí. Þess má geta að sendikennarastaðan í París (3 til 6 ár) var nýlega auglýst laus til umsóknar. Áhuginn á íslensku er ótrúlegur í Frakklandi og dugar hrun engan veginn til að slökkva eldana.

Prófessorar í norrænum fræðum hafa alla tíð látið að sér kveða á þýðingavellinum í Frakklandi en þá einna helst með einni eða fleiri þýðingum úr forníslensku. Allt annað og nýrra af íslenskum uppruna var þýtt úr millimálum, úr ensku, dönsku eða þýsku, af hinum og þessum. Árið 1939 sker sig úr með þýðingu Alfreds Jolivet, prófessors í París, á fyrri bók Sölku Völku og þýðingu nemanda hans, Pierre Naert, á Fögru veröld Tómasar Guðmundssonar.

Það er ekki fyrr en þrjátíu árum síðar sem aftur verður vart við þýðingar beint úr íslensku í Frakklandi. Régis Boyer, prófessor í París, kemur íslenskum bókmenntum á framfæri í Frakklandi af miklum krafti upp úr 1970 og berst sem ljón á öllum vígstöðvum nær einn síns liðs. Enn þrjátíu árum seinna, fer að bera á öðrum mikilvirkum þýðanda, Éric Boury, sem lærði m.a. í Caen hjá Steinunni. Báðir voru þeir heima í tvö ár, annar um þrítugt en hinn um tvítugt. Þýðendur hafa vissulega verið fleiri og er óðum að fjölga en fæstir komast nálægt þessum tveim í afköstum.

Saga franskra þýðinga úr forníslensku er mikil og merk, þar mætti til dæmis nefna útkomu fornljóðaúrvals Pierre Renauld-Krantz (1922-1979), Anthologie de la poésie nordique ancienne, árið 1964. Tímamótaár í franskri þýðingasögu er þó tvímælalaust árið 1987 en þá komu Íslendingasögurnar út í Pléiade-útgáfunni frægu í þýðingu Régis Boyer, eitt afreka einstaks hugsuðar sem byggir á áratuga útgáfufræðum íslenskra fornrita, og á morgun 18. febrúar kemur Himnaríki og helvíti Jóns Kalmans Stefánssonar út í fallegri þýðingu Érics Boury í sama bókaflokki hjá Gallimard og fyrri bók Sölku Völku 1939…
Nýjustu þýðingarnar
Íslenskar bókmenntir í franskri þýðingu