Var að klára að lesa bókina Whatever eftir Michel Houellebecq eða Extension du domaine de la lutte eins og hún heitir á frummálinu (en þar sem ég er ekki einu sinni mellufær í frönsku þrátt fyrir stúdentspróf í málinu þá neyddist ég til að lesa hana á ensku). Að mörgu leiti finnst mér hinsvegar enska heitið á bókinni betra en það franska því það lýsir vel viðhorfi aðalsögupersónunnar til lífsins og það er einmitt það sem bókin fjallar um.
Þetta er afar áhugaverð bók um þunglyndan einstæðan mann sem á erfitt með að finna sig í samfélaginu. Hann vinnur sínu vinnu (kerfisfræðingur) möglunarlaust en án sérstaks áhuga. Hann á ekki vini, þykir hvorki myndarlegur né sjarmerandi og gengur því illa í ástarmálum. Hann hefur engin áhugamál og finnst í raun flest allt vera leiðinlegt og tilgangslaust. Tómt og tilgangslaust líf hans minnti mig óþægilega mikið á nokkra kunningja minna sem virðast stundum bara halda áfram af gömlum vana (þó ég voni samt innilega að ólíkt sögupersónunni sé eitthvað sem kveikir í þeim svona við og við). Í gegnum bókina lýsir hann daglegu lífi sínu sem tengist að mestu vinnunni, kynferðislegum pælingum og viðhorfum sínum á vinnufélögum sínum og öðru fólki sem hann kynnist. Bókin lýsir vel einmannlegu nútímasamfélagi þar sem fólk hverfur og stéttaskiptingin er svo ráðandi að það er ekki einu sinni allra að fá njóta kynlífs eða ástar.
Bókin er ögrandi og fyndin en um leið virkilega átakanleg og þó MTV-kynslóðin myndi kannski halda því fram að gerist ekkert í henni (fyrir utan einn kafla aftarlega í bókinni sem fékk mitt síða hár til að rísa á höfði mér) þá er hún mjög spennandi og erfitt að leggja hana frá sér.
Mæli með Whatever fyrir fólk sem hefur gagnrýninn áhuga á samfélaginu og hamingju einstaklingsins.
Um daginn þurfti ég að sinna erindum hjá opinberri stofnun. Ólíkt því sem ég hafði óttast fékk ég frábæra þjónustu og allir brostu til mín og göntuðust meira að segja við mig. Mér leið vel allan daginn, var full af orku og gleði.
Í dag þurfti ég að sinna öðru erindi í gegnum síma. Manneskjan sem þjónustaði mig lét eins og ég væri hálfviti að vita ekki það sem mig vantaði aðstoð við. Hún var líka að flýta sér mjög mikið og þrisvar sinnum var hún næstum því búin að skella á mig án þess að ég væri búin að ljúka erindinu. Ég þurfti að nota djúpöndun eftir þetta samtal til að róa mig niður og er enn að pirra mig yfir þessari framkomu.
Þannig hafa samskipti manna á milli alltaf áhrif á líðan okkar og getur þar af leiðandi haft áhrif á virkni okkar og jafnvel eigin framkomu í garð næstu manneskju. Kurteisi kostar ekkert en gerir samfélaginu og manni sjálfum mikið gagn. Ef við myndum ákveða að fara í gegnum daginn með það að markmiði að sýna alltaf kurteisi og virðingu í framkomu við aðra þá myndi líf allra sem skarast við okkar líf verða mikið auðveldara. Það er nefnilega þannig að öll höfum við okkar byrðar að bera, misstórar og missjáanlegar en öll berum við eitthvað. Ég á t.d. vinkonu sem hefur átt í miklum hjónabandserfiðleikum í langan tíma, aðra er nýkomin út af geðdeild vegna alvarlegs þunglyndis, vin sem á í alvarlegum fjárhagserfiðleikum og þekki unglingsdrengur sem missti pabba sinn fyrir stuttu síðan. Ekkert þeirra ber áhyggjur sínar, sorg og vanlíðan utan á sér. Særandi framkoma frá ókunnugu fólki getur haft mikil áhrif á líðan fólks sem ber svona þungar byrðar.
En minni byrðarnar geta líka verið erfiðar. Þegar við hittum fólk út í búð, á leikskólanum, í vinnunni þá er fólk sjaldnast að auglýsa ef það er eitthvað að baga það. Þegar við erum spurð hvað við segjum þá höldum við ekki ræðu um að eiginmaðurinn hafi enn eina ferðina verslað sér nýja skó þó við höfum ekki efni á því, að barninu manns gangi illa að eignast vini, mamma manns sé alltaf að gagnrýna mann, að tengdapabbi hafi klipið mann í rassinn, að verkurinn í bakinu hafi aukist eða að við séum að verða of sein að skila ritgerð fyrir skólann. Nei, maður ber byrðar sínar í hljóði og enginn veit að á bak við bros og vel strauuð föt getur falist úfið sálatetur sem öskrar af ótta og áhyggjum.
Það er sama hversu illa okkur líður og hversu pirruð við erum, við höfum ekki rétt á að fá útrás á náunganum eða lítillækka hann í von um að manns eigið egó stækki í smá stund. Náunginn er nefnilega manneskja eins og við hin, með sínar sorgir, áhyggjur, brostna drauma og innbyrgðan pirring. Og með því að hreyta ónotum í viðskiptavin með erfiðar spurningar, krakka sem er með hávaða í strætó, afgreiðslumanneskju sem er utanvið sig eða vinnufélaga sem gerði vitleysu þá bætum við ekki úr eigin vanda og sársauka en aukum hinsvegar á þeirra.
Eða hafið þið ekki tekið eftir því að í hvert sinn sem maður pirrar sig, skammast eða gagnrýnir þá líður manni ekki betur. Ef eitthvað er þá líður manni verr. Þannig bætum við á óhamingjuna hjá öllum.
Og hafið þið tekið eftir því að í hvert sinn sem við erum góð og umhyggjusöm þá tekur það ekkert frá okkur, þvert á móti þá líður okkur vel, fyllumst orku og gleði.
Mig langar því að mæla með að fólk taki sig saman og reyni að vera almennilegt við hvort annað. Það er gott ef við getum reynt að vera kurteis en enn betra ef við myndum leggja okkur eftir því að vera góð við hvort annað. Brosum til fólksins í strætó. Grínumst við kassakrakkana í búðinni. Leitumst eftir að finna kostina við vinnufélaga okkar og verum duglega að segja þeim hvað þeir eru frábærir. Kyssum frænkur okkar og segjum þeim að við söknum þeirra. Leyfum ömmu að segja frá þegar hún var ung og spyrjum hana út í smáatriðin. Segjum foreldrum okkar að við elskum þau. Kyssum maka okkar á kollinn þegar við göngum fram hjá honum í stofunni. Hrósum systkinum okkar fyrir framan þau. Sýnum fólki að við tökum eftir kostum þeirra og að okkur finnist þeir mikilvægari en allir þeir gallar sem við erum öll búin.
Í hverjum einasta átrúnaði er að finna mikilvæga reglu sem ber að hafa til haga. Þetta er gullna reglan sem við þekkjum væntanlega flest í þessari mynd: „Allt sem þér viljið að aðrir menn gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra.“
Ég trúi ekki á guði. En ég trúi á kærleikann og, ó hve heimurinn yrði nú stórkostlegur ef við myndum fylgja bara þessari einu reglu. Er það virkilega til of mikils mælst?
Ef þetta er það sem þjóðin í alvöru vill – þá er ég ekki lengur hluti af þessari þjóð.
Ef þið vitið ekki hvað þetta er þá mæli ég með að þið lesið færsluna hjá AK-72.
He said, “Son,
Have you see the world?
Well, what would you say
If I said that you could?
Just carry this gun and you’ll even get paid.”
I said, “That sounds pretty good.”
Black leather boots
Spit-shined so bright
They cut off my hair but it looked alright
We marched and we sang
We all became friends
As we learned how to fight
A hero of war
Yeah that’s what I’ll be
And when I come home
They’ll be damn proud of me
I’ll carry this flag
To the grave if I must
Because it’s flag that I love
And a flag that I trust
I kicked in the door
I yelled my commands
The children, they cried
But I got my man
We took him away
A bag over his face
From his family and his friends
They took off his clothes
They pissed in his hands
I told them to stop
But then I joined in
We beat him with guns
And batons not just once
But again and again
A hero of war
Yeah that’s what I’ll be
And when I come home
They’ll be damn proud of me
I’ll carry this flag
To the grave if I must
Because it’s flag that I love
And a flag that I trust
She walked through bullets and haze
I asked her to stop
I begged her to stay
But she pressed on
So I lifted my gun
And I fired away
The shells jumped through the smoke
And into the sand
That the blood now had soaked
She collapsed with a flag in her hand
A flag white as snow
A hero of war
Is that what the see
Just medals and scars
So damn proud of me
And I brought home that flag
Now it gathers dust
But it’s a flag that I love
It’s the only flag I trust
He said, “Son, have you seen the world? Well what would you say, if I said that you could?”
Upp á síðastliðnar vikur og mánuði hef ég mikið verið að velta fyrir mér hvers eðlis kreppan er og hver sé munurinn á henni og efnahagslægðum síðustu aldar. Ég er ekki gömul og tel mig hafa haft það gott alla mína ævi en samt er langt því frá að ég hafi notið einhverra forréttinda í lífinu. Í raun hef ég þurft að berjast fyrir öllu í lífi mínu og hefur aldrei dottið í hug að það væri neitt óeðlilegt við það.
Þegar ég var að byrja að búa, fyrir rétt rúmum 16 árum, var efnahagslægð á Íslandi. Aldrei var talað um kreppu en samt var efnahagsástandið og fjárhagslegar aðstæður fólks verri en í dag.
Ég var ný skriðin úr menntaskóla og komin með mitt fyrst barn. Ég og barnsfaðir minn vildum ekki vera upp á foreldra okkar komin og keyptum okkur því 60 fm kjallaraíbúð sem kostaði 5,2 milljónir á þessum tíma. Íbúðalánasjóður lánaði þá að hámarki 60% af verði íbúða á 6% vöxtum. 40% af íbúarverði þurfti að redda á annan hátt. Á þessum tíma var algengt að fólk tæki skammtímalán hjá bönkum fyrir þessu sem upp á vantaði. Slík lán voru með u.þ.b. 10% vexti og voru greidd til baka á 2-5 árum. Afborganirnar gátu því jafnvel verið hærri en afborgarnir af láninu frá íbúðalánssjóðinum. Við náðum hinsvegar að semja við seljandann um að borga þessi 40% eða 2.000.000 kr. ársfjórðungslega fyrsta árið og þurftum þá bara að lifa spart í stuttan tíma. Um veturinn höfðum við náð að snörla saman hálfri milljón sem dugði sem innborgun en þá stóðu eftir 1,5 milljón sem við þurftum að borga á árinu.
Tekjur okkar voru ekki mjög háar. Ég var auðvitað í fæðingarorlofi sem á þessum tíma var þannig að ég fékk fæðingastyrk að upphæð 25.090 kr í 6 mánuði. Faðirinn hafði ekki rétt á neinu orlofi. Hann starfaði við að beita sem var ágætlega launað en hinsvegar mis mikið að gera og fór það eftir veðri. Einnig fór hann einn og einn túr á skak þegar annaðhvor eiganda bátsins sem hann starfaði fyrir tók sér frí. Mig minnir að hann hafi verið að fá þetta í kringum 150 þúsund kr. á mánuði að meðaltali.
Staðan var því þannig að við vorum með u.þ.b. 2.100.000 kr. í tekjur á þessu ári en bara af íbúðinni þurftum við að borga 1.500.000 kr. til seljandans og 300 þúsund kr. til Íbúðalánasjóðs, samtals 1.800.000 kr.
Þá voru semsagt eftir 300 þúsund krónur yfir árið til að borga aðra fasta reikninga eins og hita, rafmagn, síma, sjónvarpsgjöld, fasteignagjöld, bifreiðagjöld. Og þá er eftir matur, bensín, fatnaður, hreinlætisvörur o.fl.
Það þarf engan reiknisnilling til að sjá að þetta gengur ekki upp. En samt einhvernvegin létum við þetta bara ganga.
Það þarf vonandi ekki að taka það fram að allt innbúið okkar; sófi, sjónvarp, rúm, ísskápur, þvottavél, voru gamlir hlutir fengnir að láni frá ættingjum. Fyrir utan reyndar hillur sem ég hafði fengið í fermingargjöf og eldhúsborð og stólar sem við höfðum séð auglýst í smáauglýsingum DV og borgað 7000 kr. fyrir. Enga áttum við tölvuna og GSM símar voru ekki einu sinni til. Við áttum 5 ára gamlan Fiat Uno sem var farinn að ryðga verulega í botninn. En hann hafði ég keypt 3 árum fyrr fyrir sumarlaunin mín það sumarið, 200 þús kr.
Barnið var að mestu klætt í notuð föt, en við vorum svo heppin að eiga marga umhyggjusama ættingja. En eitthvað hafði það fengið af nýjum fötum gefins frá ömmum og öfum og frænkum og frændum. Við höfðum sjálf hinsvegar ekki efni á að kaupa nema allra nauðsynlegustu föt eins og samfellur og sokkabuxur. Barnið svaf svo í rúmi sem systir mín hafði sofið í og var baðað og skipt á á skiptiborði frá vinkonu minni og notaði göngugrind frá sömu vinkonu. Upp á síðastliðin ár hefur það hinsvegar þótt til tíðinda ef ung fólk keypti sér hálft eða heilt innbú um leið og það flytur inn. Það var bara ekki smart að vera með notaða hluti.
Barnsfaðir minn vann myrkranna á milli allt þetta ár. Á daginn vann hann við beitingar og einn og einn skaktúr og fékk alltaf frítt í soðið. Á kvöldin vann hann svo á pizzustað í hverfinu þar sem hann mátti taka með sér pizzur heim. Frystirinn okkar var því fullur af fisk og frosnum pizzum. Bónus var nýkomið í hverfið okkar, í Ísbarnarhúsið sem var í u.þ.b. 2 km. fjarlægð frá heimili okkar. Þar sem barnsfaðirinn vann í Hafnarfirði þá þurfti hann að nota bílinn en ég gekk með barnavagninn á hverjum degi út í Bónus og verslaði þar mjólk og aðrar nauðsynjar. Kjöt keypti ég svo til aldrei, fiskurinn varð að duga en brauð og pasta gat ég hinsvegar keypt. Ég man að þegar ég var að versla þá reiknaði ég alltaf í huganum hvað ég væri komin upp í því ég gat ekki fara yfir ákveðnar upphæðir þar sem það var eingöngu tekið við reiðufé í Bónus á þessum tíma. Það var því ekki hægt að eyða um efni fram og oft var löng röð í hraðbankanum við búðina. Um helgar fórum við svo oft í mat til foreldra okkar
Þrátt fyrir hógvært líferni áttum við ekki alltaf pening um mánaðarmótin til að borga reikninga. Stundum var það vegna þess að það hafði verið lítið að gera við beitinguna, stundum vegna þess að auka útgjöld komu eins og afmæli og stundum kannski vegna þess að við féllum í einhverjar smávægilegar freistingar eins og bjór eða bíóferðir. Gulir miðar voru því algengur póstur á heimilinu og nokkrum sinnum kom það fyrir að það var lokað á símann hjá okkur vegna þess að hann hafði ekki verið greiddur.
Þegar ég var hætt að fá fæðingastyrkinn, 6 mánuðum eftir fæðingu, byrjaði ég að leita mér að vinnu. En það var lítið að fá. Það var nefnilega atvinnuleysi og 21 árs stúlka sem var eingöngu með stúdentspróf og litla starfsreynslu komst ekki einu sinni í viðtöl í þessi fáu störf sem auglýst var eftir. Það má þó kannski segja að þetta atvinnuþref hafi verið mér til happs þegar upp var staðið. Þar sem ég fékk enga vinnu var ljóst að ég yrði að fara í háskóla og ná mér í menntun sem ég og gerði. Einu og hálfu ári eftir að ég byrjaði að búa var ég svo heppin að fá inngöngu í Tölvuháskóla Verslunarskóla Íslands (síðar H.R.). Aðsóknin var svo mikil að aðeins tæplega helmingur umsækjanda fékk inngöngu, sem var væntanlega vegna mikils atvinnuleysis í samfélaginu. Ég sótti um námslá hjá LÍN, þar sem reiknað var út að þar sem ég væri með 1 barn og eigin íbúð þá dygðu mér u.þ.b. 50 þúsund krónur til framfærslu á mánuði. Þær myndi ég hinsvegar ekki fá útborguð fyrr en eftir að ég hefði náð öllum kúrsum annarinnar. Þetta þýddi að eftir að ég hætti að fá fæðingastyrkinn var ég algjörlega tekjulaus í heilt ár.
Það má því segja að fyrsta eina og hálfa árið eftir að ég flutti að heiman hafi ekki beint verið fjárhagslegur dans á rósum. Háskólaárin voru aðeins skárri þar sem við vorum auðvitað búin að borga þessar erfiðu afborganir fyrsta ársins. Það var svo ekki fyrr en að námi loknu að ég gat valið um vinnur og stóð loks frammi fyrir því að geta keypt mér nýja hluti eða leift mér einhvern munað.
En ég man ekki eftir því að vera áhyggjufull eða ósátt við aðstæðurnar á þessum tíma. Svona var bara lífið, ekki bara hjá okkur heldur flestu öðru fólki sem var að taka sín fyrstu skref í lífinu. Og aldrei fannst okkur við vera fátæk. Ekki í eina mínútu.
Ég velti því fyrir mér hvort að kreppan sem nú stendur yfir sé meira hugarfarsleg en efnisleg. Hvort að viðmið okkar hafi verið orðin svo brengluð að við getum ekki einu sinni munað hvernig lífið var fyrir nokkrum árum, hvað þá áratugum. Og hvernig lífið var, er, og verður um ókomna tíð hjá stærstum hluta heimsins sem býr ekki við nema brot af þeim lífsgæðum sem við eigum að venjast.
Varúð góðir lesendur því ég er mjög pirruð. Mér líður eins og margra ára samansöfnuð fyrirtíðarspenna hafi brotist út eða eins og ég hafi óverdósað illilega á tíroxíninu mínu.
Mér líður eins og sál mín sé sláturkeppur og að alla mína ævi hafi hinir sálarlausu í samfélaginu verið að troða í hana blóðugum hræringi af neikvæðni, hatri, beiskju, spillingu, sjálfselsku, ofbeldi, hroka, áhugaleysi, sjálflægni, ógeði, fyrirlitningu, mikilmennskubrjálæði, siðblindu og annarskonar ógeði til blands við hina hefðbundnu fituköggla.
Og eftir því sem þörf sálarinnar og samfélagsins fyrir kærleika, áhuga, vináttu, samvinnu, samhyggð, forsýni og fordómaleysi eykst er eins og samfélagið troði bara hraðar inn hinum blóðuga ógeðishræringi.
En líkt og sláturkeppurinn tekur sálin ekki endalaust við og nú eru komnir í hana brestir með viðeigandi kvölum og angist.
Sálarkeppurinn minn getur hreinlega ekki haldið mikið lengur. Það kemur að því að hann springur með hvelli og hinn blóðugi ógeðishræringur mun spítast yfir allt og alla en ég mun ganga í hóp hinna sálarlausu og mun þar eftir standa á sama um hvað er, var eða verður.
Ég mæli því með því að fólk sem hafi ekkert upp á annað að bjóða en hráefni blóðuga ógeðiskássunnar haldi sig fjarri mér. En þeir sem luma á mótefnunum sem sálarkeppurinn minn og veröldin öll þarfnast svo mjög eru velkomnir að gera sitt besta.
Eins og sést á þessari mynd af mér sem tekin var í morgun þá er sálarkeppurinn minn alveg að fara að springa
Pólítíkin er skrítin tík. Hún æsir upp rólyndishunda og kallar fram grænar bólur á annars vel hirta húð margra einstaklinga. Samt er hún ein af undirstöðum samfélagseininga í öllum stærðum og gerðum.
Pólítík er nefnilega ekki annað en orð yfir það ferli sem á sér sér stað þegar skipuleggja þarf atriði sem skipta samfélagið máli á einn eða annan hátt.
Wikipedia hefur einmitt þetta um pólítíkina að segja: „Politics is a process by which groups of people make decisions. The term is generally applied to behavior within civil governments, but politics has been observed in all human group interactions, including corporate, academic and religious institutions. It consists of “social relations involving authority or power”[1] and refers to the regulation of a political unit,[2] and to the methods and tactics used to formulate and apply policy.“
Ég hef alltaf haft mikinn áhuga á pólítík. Ég er nefnilega bara örlítil eining í stóru samfélagi og það vill svo til að ég hef áhuga á þessu samfélagi sem ég hef komið mér makindalega fyrir í. Ekki var það ég sem saumaði fötin mín, byggði húsið mitt, smíðaði tölvuna, forritaði ritvinnsluforritð, slátraði svíninu sem ég át, mjólkaði kúnna, týndi kaffibaunirnar, fór með ruslið úr tunnunni, mokaði götuna eða bjó til bóluefni n sem ég hef fengið. Ekki var það heldur ég sem barðist fyrir að almenningur fengi að kjósa sér valdhafa, fyrir veikindaleyfum verkamanna eða jafnrétti kynjanna. En þetta eru gæði sem mér hafa verið veitt með því að vera hluti af okkar samfélagi. Sem þátttakandi samfélagins finnst mér ekki aðeins eðlilegt að hafa áhuga á hvernig það er upp byggt, hvaða reglur gilda í því og hvers konar siðferði er ríkjandi heldur finnst mér það í raun vera skylda okkar. Mannskepnan væri ekki komin á þann reit sem við erum komin ef ekki væri fyrir samvinnu og skipulag. Við græðum öll á samfélaginu og ættum því að hafa áhuga á hvaða fólk það er sem stjórnar því og hvað er lagt áhersla á hverju sinni.
Ég á því erfitt með að skilja af hverju mörgum finnst pólítíkin vera grútleiðinleg tímaeyðsla og af hverju það fólk sem vill ræða málefni líðandi stundar er oft beðið vinsamlegast að þegja eða skipta um umræðuefni. Hvernig getur fólki fundist félagsmál, menntamál, umhverfismál, atvinnustefna og lög landsins vera leiðinlegra umræðuefni en hvaða tegund af sápu maður notar til að þvo upp diskana sína, á hvaða stillingu á að þvo nýju buxurnar eða appelsínuhúð einhverrar Hollywoodstjörnu.
Það er annað við almenningslátið á tíkinni sem angrar mig oft.
Margir virðast vera á þeirri skoðun að allir þeir einstaklingar sem fari út pólítík séu sjálfsdýrkandi framapotarar og illmenni eða heimskir letingjar sem sækist bara eftir þægilegu starfi. Þeir predika um að allir stjórnmálamenn séu eins, spilltir inn að beini og tilgangur með þátttöku þeirra í pólítík sé eingöngu eiginhagsmunir, að þeim sé svo slétt sama um alla þegna samfélagsins að þeir myndu jafnvel skella á þá hungurssneyð, Svarta dauða og kjarnorkuárás bara ef þeir fengju að hafa hlunnindin sín í friði. Það sé semsagt samasem merki á milli áhuga á að starfa að stjórnmálum og að selja sál sína djöflinum.
Svona málflutningur ætti auðvitað að teljast svo fáránlegur að enginn myndi hlusta á hann. En samt virðist þetta vera mjög algengt viðhorf til þeirra einstaklinga sem vilja leggja sitt af mörkum til samfélagsins. Sem dæmi má nefna að gömul vinkona mín var að stíga sín fyrstu skref í pólítíkinni nýlega og var ásamt öðrum nýjum stjórnmálamanni í útvarpsviðtali og það fyrsta sem útvarpsmaðurinn spurði þau var hvernig svona ungu og tiltölulega vel gefnu fólki dytti í hug að fara í pólítík.
Auðvitað eru svartir sauðir inn á milli í þessari stétt eins og öllum öðrum. Flestir læknar hafa t.d. væntanlega valið sinn starfsvettvang vegna þess að þeir vilja hjálpa fólki og bjarga lífum, en einn og einn gerði það kannski vegna peninganna og virðingarinnar. Á tímum þar sem fólk hefur sýnt stjórnmálum lítinn áhuga og hreinlega leyft hlutunum að ganga sinn gang án þess að hugsa eða gagnrýna, er svo hætta á að svörtu sauðunum fjölgi. Aðhald og áhugi á samfélaginu okkar og stjórnkerfi er nefnilega nauðsynleg forsenda þess að það gangi upp.
Ég hef hinsvegar enga trú á öðru en að yfirgnæfandi meirihluti stjórnmálamanna hendi sér út í þetta vanþakkláta en oft erfiða starf vegna þess að þeir vilja gera gagn. Vegna þess að þeir bera í hjarta sér hugsjónir sem þeir vilja berjast fyrir og trú á því að þeirra sýn geti gert samfélaginu gagn. Þessar hugsjónir geta verið allt frá draum um að hægt sé að versla bjór í stórmörkuðum upp í heim án ofbeldis.
Hvort við deilum þessum hugsjónum með stjórnmálamönnunum eða hvort við séum sammála þeim leiðum sem þeir telja heppilegar til að ná árangri er svo allt annað mál og hefur ekkert að gera með einlæga sannfæringu þeirra um að þeir séu að gera samfélaginu gagn. Sama hversu mikið við erum ósammála þeim.
Það er engin spurning að við munum minnast ársins 2009 sem árs átaka, hugsjóna, byltinga, krafts, sköpunargleði, samvinnu og endurfæðingu.
Fyrri hluta ársins eyddum við hjónin löngum stundum í reykfylltum bakherbergjum og plottuðum draumkennda framtíð Íslands ásamt öðru hugsjónafólki. Eftir byltingu og tregablandna sigurgleði kom vonin til blands við áhyggjur, vonbrigði og stundum reiði út í heim sem virðist ekki vilja láta bjarga sér. Þetta er árið sem við lærðum æðruleysi.
Síðari hluti ársins sökktum við okkur í sköpun og leik. Tölvuleikir, vefsíður, námsefni og margmiðlun eru málið. Margir litlir vefir og styttri myndskeið urðu til, leikjasíðan IceGamer fór í loftið, Tölvutröllið fæddist, Trúarbragðavefurinn fékk framhaldslíf, Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna fékk kennsluvef og Bloggheimar lifnuðu við. Það þarf ekki reykfyllt bakherbergi eða pólítíkusa til að breyta heiminum. Þetta er árið sem við lærðum að gera það sem okkur langar til í stað þess að láta okkur dreyma.
Þegar upp er staðið er litla fjölskyldan í Grafarvoginum því hamingjusöm og bjartsýn á framtíðina.
Við þökkum öllum ættingjum og vinum, gömlum sem nýjum, fyrir magnaðar samverustundir, styrk, samvinnu og vináttuna á árinu. Megi framtíðin brosa við ykkur um alla tíð.
Ást og friður
Guðný, Fiddi, Friðbert, Kolbeinn og Eydís
Muna eftir hátölurunum.
Brot af því besta úr myndum sem Fribbi gerði á árinu. Muna eftir hátölurunum.
Kæri Sveinki.
Nú eru að koma jól og mér finnst ég hafa verið voðalega góð allt árið.
Ég hef verið mjög sparsöm á árinu og hef notað allan þann pening sem ég hef átt afgangs til að borga niður lánin mín. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að maður á að standa við skuldbindingar sínar, líka þegar illa árar. Ég hef semsagt ekki keypt neina flatskjái, bíla, hús, utanlandsferðir, gsm-síma, mp3-spilara, tölvuleiki eða kampavín. Ég hef heldur hvorki klippt né litað hár mitt allt árið. Ég viðurkenni samt að hafa keypt mér nokkra bjóra og 2-3 rauðvínsflöskur, en það var bara við mjög sérstök tækifæri. Ég keypti mér líka eina skó í haust svo mér yrði ekki kalt á fótunum í snjónum í vetur, en ég átti semsagt bara eina opna skó fyrir. Vona að það hafi ekki verið of frekt af mér.
Auk þess hef ég verið mjög þolinmóð allt árið. Á hverjum einasta degi hef ég þurft að hlusta á svo hrikalegar lygar, sögufölsun og lýðsskrum að það væri örugglega hægt flokka þetta sem pyntingaraðferðir í Guantanamo ásamt tónlist Britney Spears. Helbláir spunameistarar hafa tekið þá ákvörðun að öllu skuli fórnað í að verja valdaklíkurnar, meira að segja æru og lífsskilyrðum íslensku þjóðarinnar. Það sorglegasta hefur verið að þurfa að horfa upp á fólk falla í hrönnum fyrir þessum áróðri. Samt hef ég tekið þessu með æðruleysi og hvorki gengið berserksgang hjá fyrrgreindum lýðsskrumurum og áhangendum þeirra né hent mér gargandi í jörðina eins og frekur smákrakki. Þó finn ég reglulega ómældrar löngunar til að gera annað hvort. Ég hef meira að segja lítið sem ekkert hvæst eða öskrað á fólk á þessu ári, furðulegt nokk. Ég hef hinsvegar fellt tár nokkrum sinnum og stunið þungum fyrir framan tölvuna. Vona að það sé ekki til marks um of mikið stjórnleysi.
Mér finnst því kominn tími til að ég fái verðlaun og það vegleg. Mér datt því í hug hvort þú gætir ekki notað töfrana þína og séð til þess að mínar tölur komi upp í Víkingalottóinu í kvöld. Ef þú gerir það þá lofa ég að halda áfram að vera hófsöm og æðrulaus en nota vinninginn frekar til að eiginmaðurinn geti hætta að vinna og verið heima hjá mér að skapa gleði fyrir veraldarvefinn alla daga. Ég skal líka búa til fallega vefsíðu handa þér með nokkrum skemmtilegum jólaleikjum, svona til að auglýsa fyrirtækið þitt betur.
Hvað segirðu kæri Sveinki? Er þetta samþykkt?
Kær kveðja
Litla góða geimveran
Ég sneri öllu á hvolf í dag. Skápar voru færðir, sófum var rennt, sjónvörp voru borin á milli herbergja. Gömlu ryki var sópað undan sófum og teppum og fjöldi týndra leikfanga og sokka skiluðu sér heim.
Það er samt ekkert svo langt síðan ég sneri öllu á hvolf síðast. Þá höfðu ákveðin vandamál kallað á róttækar breytingar á heimilinu. Öllu var snúið við til að leysa vandann. Hinsvegar höfðu þessar breytingar í för með sér önnur vandamál sem við tókum ekki eftir í fyrstu en urðu smátt og smátt íþyngjandi fyrir heimilislífið. Auk þess höfðum við ekki klárað alveg þær breytingar sem við höfðum byrjað á þannig að hluti upprunalega vandans var enn til staðar.
Þar af leiðandi þurfti annan viðsnúning, aðra byltingu.
Og nú eru upprunalegu breytingarnar semsagt kláraðar og gegna sínu hlutverki. Þau atriði sem ollu óæskilegu aukaverkunum er búið að breyta til baka en vandamálið þess í stað leyst með róttækri uppstokkun í öðrum herbergjum. Enn er þetta ekki fullkomið, frekar en nokkuð í henni veröldinni. En sumt er svo smávægilegt að það má bíða betri tíma þegar búið er að safna orku og fjármagni.
Svona er lífið ansi oft. Allt okkar líf þurfum við að vera að leysa verkefni og vandamál. Þau eru mismunandi stór og mikilvæg, allt frá því að ákveða í hverju skal klæðast á árshátíðinni eða hvað á að vera í matinn, upp í að ákveða hvort eigi að varpa sprengjum á óvinaher eða samþykja stóra umdeilda þjóðarsamninga.
Og flestar ákvarðanir hafa einhverjar hliðarverkanir, sumar góðar og sumar slæmar og auðvitað misstórar eða mikilvægar. Ef við vorum það snjöll (og heppin) að ramba strax á réttu lausnina á upprunalega vandanum þá er semsagt ekki víst að það sé enn tímabært að hætta að hugsa um hliðarverkanirnar. Stundum eru þær augljósar frá upphafi, stundum stækka þær og stækka með tímanum, stundum lauma þær sér að manni löngu löngu síðar og gera mann bylt við. Stundum höldum við að við höfum leyst þær og viljum kannski ekki viðurkenna að þetta var ekki góð lausn fyrr en eitthvað kemur fyrir, hælarnir brotna af skónum eða herinn þinn er sprengdur í loft upp.
Þessvegna þurfum við alltaf að vera vakandi og alltaf spyrja okkur hvort þetta var rétt skref. Oft getum við svarað okkur játandi og gengið stolt frá verkinu, en jafnoft þurfum við að skoða og melta og hugsa og pæla í langan tíma áður en við getum verið viss. Stundum þurfum við að snúa öllu á hvolf nokkrum sinnum áður en við finnum lausnina, færa sófana og hillurnar milli herbergja og sópa sífellt meira undan sófanum. Og stundum enda sumir hlutir aftur á gömlu stöðunum, einhverjir lenda kannski í ruslinu en aðrir finna vonandi sinn fullkomna stað þar sem þeir fá að njóta sín best.
Og eftir nokkra mánuði skoðum við stöðuna aftur.
Ég er ekki mikið jólabarn. Í seinni tíð er ég eiginlega farin að vera frekar mikill skröggur. En það var ekki alltaf svo. Ég man þá tíð er saklaust barnshjarta mitt var fullt tilhlökkunar til þessar hátíðar birtu og kærleiks.
Þegar ég var krakki og unglingur átti (stjúp) pabbi minn Plötubúðina niðri á Laugavegi og ég aðstoðaði hann oft í jólaösinni í desember. Á Þorláksmessukvöldi lifnaði bærinn alltaf við og Laugavegurinn varð staðurinn þar sem allir hittust, föðmuðust og kysstust á milli þess sem þeir keyptu síðustu gjafirnar. Þegar friðargangan gekk framhjá fór ég alltaf út til að fylgjast með og fylltist hlýju og eldmóð að innan. Þessi ganga er að mínu mati ein sú fallegasta hefð sem íslendingar eiga. Þegar leið á kvöldið fékk ég að skreppa frá og rölta um Laugavegin í eigin erindagjörðum. Meðal föstu liðanna í þessum göngutúr var að fara í verslunina Vínberið og kaupa þar einn konfektkassa sem ég gaf svo foreldrum mínum í jólagjöf og að lauma smá aur í kassann hjá manninum frá Hjálpræðishernum sem stóð alltaf fyrir utan verslun Máls og Menningar. Áður en kvöldið var á enda höfðum við feðginin svo yfirleitt fengið hálfa ættina og flesta okkar vini í heimsókn í búðina til að kasta á okkur kveðju.
Eftir langa en góða Þorláksmessu koma svo aðfangadagur. Eftir að ég óx upp úr að nenna að horfa á barnaefnið í sjónvarpinu tók ég upp á því að klæða mig í jólasveinabúning á aðfangadagsmorgni og ganga um hverfið og færa vinum og kunningjum gjafir, kort og mandarínur. Þetta er hefð sem ég hélt allt þangað til ég varð móðir og flutti að heiman. Síðust árin keyrði ég hinsvegar á milli húsa, enda farin að eiga vini í öðrum bæjarhlutum en bara vesturbænum. Alltaf var ég í rauðum jólasveinafötum og með gerviskegg og veifaði kátlega öllum sem ég hitti og óskaði gleðilegra jóla.
Um kvöldið kom svo jólahátíðin og líkt og á flestum öðrum heimilum var það tími friðsemdar, kærleiks og samveru.
Nú bý ég við mikinn kærleik og gott og áhyggjulaust líf. Smátt og smátt hef ég samt verið að týna þessum jólaanda og á yfirleitt mjög erfitt með að setja mig í stellingar fyrir jólin. Það er erfitt að greina nákvæmlega hvað það er sem veldur en ég hef mínar hugmyndir. Hraði og lífsgæðakapplaup síðustu ára hefur að mínu mati eyðilagt jólin og það sem þau eiga að standa fyrir. Í stað þess að vera hátíð kærleiks og samveru hefur þetta umbreyst í hátíð græðgis og sýndarmennsku. Hver getur skreytt húsið sitt best? Hver bakar flestar tegundir af smákökum? Hver verður mjóust og brúnust fyrir jólin? Hver fer á bestu jólahlaðborðin? Hver gefur dýrustu og mest “inn” jólagjöfina? Hver FÆR dýrustu og mest “inn” jólagjöfina? Hver heldur besta jólaboðið? Hverjum er boðið í flottustu jólaboðin? Hver getur borgað Visa-reikninginn sinn næstu mánaðarmót?
Í öllu stressinu gefst svo enginn tími lengur til að hitta vini og ættingja og færa þeim mandarínu eða innilegt knús. Það er ekki fyrr en í “skyldu” jólaboðunum að allir ættingjarnir hittast uppgefnir á líkama og sál og skiptast á monntsögum. “Ég bakaði 20 sortir. Viljið þið uppskriftirnar?” “Ég fékk iPhone! Vííííííííííííí.” “Við gáfum honum 100 Star Wars fígúrur og pökkuðum hverri einustu í sér pakka. Þið hefðuð átt að sjá jólatréið, það sást ekki í það!” “Ég fór til Köben og keypti ALLT fyrir jólin þar. T.d. þennan jólakrans sem er bara framleiddur í 1000 eintökum. Var ekkert smá heppin að fá hann.”
Á sama tíma geta þúsundir íslendinga ekki haldið jól án aðstoðar Mæðrastyrksnefndar og milljónir manna um heim allan svelta á þessum tíma sem öðrum.
Börn vita varla lengur hvers vegna jólin eru haldin og fullorðnum er alveg sama. Ég er ekki trúuð manneskja en ég trúi samt á kærleikann og finnst vægast sagt ósmekklegt hvernig feitur erindreki Coka-Cola, hallærislegt glingur sem hent er á alla veggi og tré, markaðshyggja, sætindi og ofát hafa stolið jólunum.
Allt kallar þetta fram skrögginn í mér og mér finnst orðið jólin vera merkingarlaust frat. Það versta er samt kannski það að þó að ég reyni að sporna við og vill hafa jólin á mínu heimili gildishlaðnari og fyllri þá gengur það ekki mjög vel. Ég reyni að vekja athygli á bágbornum aðstæðum fólks um allan heim, rifja upp upphaf jólanna bæði í kristni, heiðni og rómverskum sið, dreg fram innihaldsrík ljóð og spakmæli til aflestrar, les gildishlaðnar jólasögur, dreg alla fjölskylduna í friðargönguna, kem mér frá óþarfa stressi í desember, felli tár þegar ég verð vitni að græðginni gagnvart pökkunum undir jólatréinu og leitast eftir því af sameina stjórfjölskylduna yfir jólin. Samt hugsa börnin um lítið annað en pakkana og hvað þau fái í skóinn. Á aðfangadagskvöldi rífa þau upp hvert leikfangið á fætur öðru, henda því út í horn og leika sér líklega aldrei með það aftur. Fyrir jólin finnst þeim spennandi að dreifa styttum og myndum af feita Coka-sveininum út um alla íbúð og er nokk sama hvort það var Jesú eða jólasveinninn sem fæddust á þessum degi.
Oft er ég hálf ráðþrota. Finnst að ég hafi ekkert í þessa baráttu. Ekki frekar en í baráttuna við dóttur mína sem elskar bleikt og glimmer þrátt fyrir að mamman sé mesta strákastelpa landsins. Ég er nefnilega ekki þessi týpa sem æpir á börnin: “Jólasveinninn er ekki til og Bratz eru hórur og það eru bara bjánar sem halda eitthvað annað.” Ég vil ekki leggja það á börnin mín að ég sé ábyrg fyrir því að þau verði svo gjörsamlega öðruvísi en allir aðrir að jafnaldrar þeirra líti þau hornauga. Lífið er nógu erfitt samt. En ég vil kenna þeim rétt gildi og ég vil kenna þeim að læra sjálf að meta hvað sé rétt og hvað sé rangt. Og ég vona að þau uppgvöti sjálf kostina við að vera öðruvísi en hjörðin. Og já – mig langar að finna aftur fyrir yl og kærleik jólanna í hjarta mínu og þeirra.
Ég held því áfram að reyna, bæði að finna jólaandann sjálf og fá börnin til að meta jólin fyrir annað og meira en gjafir og sætindi. Það ætla ég ekki að gera með því að baka 20 sortir en ekki heldur með því að neita þeim um sætindi í skóinn. Ekki með því að gefa þeim iPhone en ekki heldur með því að gefa þeim bara ullarsokka. Kannski er kominn tími til að draga fram jólasveinabúninginn og kíkja á rúntinn á aðfangadagsmorgunn með nokkra litla hjálparálfa aftur í (og já ég geri mér grein fyrir öfugmælunum í þessu eftir að hafa verið að böggast yfir Coka-sveininum). Spila svo vel valin jólalög og veifa öllum sem við hittum um leið og við dreifum mandarínum á alla okkar ættingja og ástvini. Það kemur mér reyndar í smá jólaskap að hugsa til þess að það væri allt of stór hópur til að geta hitt á einum morgni.
p.s.
Mæli reyndar með því að sem flestir geri eitthvað álíka og til að reyna að brjótast undan viðjum skröggsins þá ákvað ég að deila hér link á nokkur klassísk jólalög sem gætu dugað í svona leiðangur: Best Selling Christmas Singles of all Time
