Minn hómópólitíski heimur

Fór á „Maybe I Should Have“ í gær. Efnistökin í myndinni eru mjög fín og myndin í alla staði fróðleg. Hún rís hæst um miðbikið með átakanlegum viðtölum við fórnarlömb Landsbankans á Guernsey. Í myndinni eru afar athyglisverð viðtöl við innlenda og erlenda samfélagsrýna úr ýmsum áttum sem mark er takandi á, en einnig við útrásarvíkinga og stjórnmálamenn. Þessi hópur var skemmtilega fjölbreyttur og með honum næst ákveðinn trúverðugleiki, auk þess sem nýju ljósi er varpað á ákveðna hluti. Þá voru tilsvörin oft á tíðum kostuleg og óvænt, en ekki laust við að maður saknaði þessarra ódauðlegu orða Geirs H. Haarde sem koma fyrir í titli myndarinnar „Maybe I should have.“

Persónuleg nálgunin, sem svipar til vinnubragða kvikmyndagerðarmannsins Michael Moore, var einlæg og heiðarleg, en birtist þó stundum sem illa rökstuddar upphrópanir byggðar á fljótfærni, stundaræsingi og allt að því virðingarleysi fyrir viðmælandanum. Þá á ég sérstaklega við atriðið þar sem stofnunin Transparency International er tekin fyrir. Hefði þrátt fyrir það viljað sjá ákveðnari stefnu tekna í þessa persónulegu átt, fyrst hún var á annað borð valin. Formið hentar myndinni vel, enda er hún umfram allt samfélagsádeila og virðast höfundar fullkomlega meðvitaðir um það.

Þjóðrembulegt og nett hallærislegt tónlistaratriði í lok myndarinnar skemmir upplifunina, dregur stórlega úr trúverðugleika hennar og væri best geymt með öðrum afklippum.

Tónlist undir viðtölum var stundum of há, en lifandi, skemmtileg og oft ögrandi myndvinnslan vó það upp. Spilið með skopmyndir Halldórs Baldurssonar og gamlar þöglumyndir var einkar ánægjulegt og undirstrikaði hárbeitta ádeiluna og oft á tíðum kaldan húmorinn. Bravó!

Í heildina mjög flott og aðstandendum hér með óskað innilega til hamingju.

Allir í bíó!

Mér er vandi á höndum. Ég vil ekki borga skuldir óreiðumanna. Skuldir sem ég hef ekki stofnað til. Mér finnst mjög fúlt og óréttlátt að alþjóðakerfið virki þannig að stór ríki komist upp með að kúga þau litlu. Og að stórkapítalið ætli áfram að fara sínu fram. Mér finnst slæmt að hér heima sé hver höndin upp á móti annarri. Ég vil upplýsta umræðu og lýðræðislegar ákvarðanir um öll mál. Þannig að sem flestir komi að þeim. Ég er sammála forsetanum um það. Samþykkur hugsjóninni um að almenningur ráði ferðinni. Að við virðum hvert annað. Vinnum saman og breytum heiminum. Í átt að friði. Ást. Og auðvitað hamingju.

Á hinn bóginn veit ég að almenningur ber líka sína ábyrgð. Ábyrgð á því að hér fór allt í kaldakol. Með því að hlusta ekki. Með því að sjá ekki. Með því að hunsa aðvaranir. Og með aðgerðarleysi. Með því að kjósa yfir sig stjórnvöld sem sögðu að allt væri í lagi. Með því að halda með útrásarvíkingum í kapphlaupi þeirra um að leggja undir sig heiminn. Með þjóðrembingi. Með græðginni. Og af því að ég tel mig einnig vera raunsæismann finnst mér við þurfa að gera upp við allt þetta. Ná sáttum við umheiminn. Velja okkur þær orrustur sem við getum unnið. Og sleppa þeim sem fela í sér meiri herkostnað en ávinning. Axla ábyrgð á sjálfum okkur og líta í eigin barm.

Mér er vandi á höndum. Á ég að vera… eða ekki?

Almar Guðmundsson, framkvæmdastjóri Félags íslenskra stórkaupmanna segir í fréttum RÚV í dag að það sé ekki hlutverk fjármálaráðuneytisins að ákveða hvað neytendur kaupa úti í búð. Þar á hann við neysluskatta þar sem ríkið freistar þess að hafa áhrif á neyslumynstur þegnanna. Forsjárhyggja segja sumir. Ábyrg stefnumörkun segja aðrir.

Hvað sem því líður þá hlýtur Almar að vita að ráðuneytið hefur leikið þetta hlutverk í áratugi. Á mjög sannfærandi hátt. Eða hvernig vill hann flokka sérstakt gjald á áfengi og tóbak? Þar hefur neyslunni lengi verið stýrt. Og allir flokkar, nema ungsjallar, sammála um það. Hvers vegna ekki sykurneyslunni líka? Og hvað með kolefnisgjald? Þar er auðvitað verið að stýra fólki frá því að menga. Þetta hlýtur einfaldlega að vera spurning um hvort maður sé hlynntur neyslustýringu, og þá oftast í nafni lýðheilsu- og umhverfismarkmiða…

…en ekki að ríkið sé einhver vondur kall úti í bæ sem leggi ákveðna framleiðendur í einelti.

Samkvæmt frumvarpi fjármálaráðherra á að afnema sjómannaafsláttinn. Ég fagna því. Í fyrsta lagi eiga ólíkar starfsstéttir að vera jafnar fyrir lögum. Af hverju ættu sjómenn að fá afslátt umfram t.d. þá sem sinna löggæslu-, björgunar- og slökkvistörfum? Svo maður nefni nú nokkrar stéttir sem sinna oft á tíðum hættulegum en nauðsynlegum störfum.

Í öðru lagi eru skattborgarar með þessu móti að niðurgreiða laun sjómanna fyrir útgerðarmenn. Geta félagsmenn í LÍU ekki greitt starfsmönnum sínum laun rétt eins og aðrir atvinnurekendur í landinu? Eru þeir svona illa haldnir að þeir þurfi ölmusu frá ríkinu til þess? Hvers vegna berja þeir sér þá alltaf á brjóst þegar talað er um að breyta kvótakerfinu og frjálsu framsali? Öskrandi að íslensk útgerð sé rekin á svo hagkvæman hátt og að allar breytingar setji landið á hvolf?

Nei, ég bara spyr?

Vísir segir í dag að Viðskiptaráð sjái jákvæð tíðindi í skattabreytingum ríkisstjórnarinnar. Ha? Jú, hið jákvæða sem VÍ sér við breytingarnar er að skattahækkanirnar verða töluvert minni en þær sem boðaðar voru í fjárlagafrumvarpinu. Fólk er fegið.

Taktík ríkisstjórnarinnar hefur sumsé virkað. Að setja fram verstu hugsanlegu útgáfuna af skattahækkunum. Láta almenning melta í svo sem eina, tvær vikur. Setja svo fram hinar raunverulegu tillögur stuttu síðar. Sem falla þá í töluvert frjórri jarðveg. Þær eru jú svo miklu betri en hinar. Þetta er svipað og að biðja um eina og hálfa milljón í launaviðtali þegar maður ætlar í raun einungis að fá eina.

Þið afsakið tölurnar. Þær eru dálítið 2007.

Fréttablaðið segir frá því í dag að þriðjungur fartölva ónýtist innan þriggja ára. Kemur ekki á óvart. Get vottað það. Keypti margverðlaunaða kjöltutölvu frá Dell haustið 2004. Inspiron eitthvað. Mikill og þungur gripur með gríðarlegri viftu og 3 GHz örgjörva. Einstakur í sinni röð var sagt. Móðurborðið gaf sig ári síðar. Skipti því út. Enn einu ári síðar fór harði diskurinn. Skipti honum út. Rétt fyrir 3ja ára afmæli vélarinnar fór móðurborðið aftur. Og tölvan út í vegg.

Sór þess eið að hætta með PC-draslið. Keypti Makka. Er ánægður með hann hingað til. Þrátt fyrir að harði diskurinn hafi hrunið á 2ja ára afmælinu! Nú er spurning. Eru tölvur yfirleitt svona lélegar? Er þessi eigandi svona gríðarlega spenntur og uppfullur af stöðurafmagni að hann hreinlega geri út af við gripina á skammri stund? Eða er hann bara svona óheppinn…

…og fær alltaf mánudagsvélarnar beint af færibandinu?

Líst að mörgu leyti vel á. Hef nógu lágar tekjur til að standa í stað eða hagnast lítillega. Eftir að hækkun tryggingagjalds hefur þrýst mér niður. Er nefnilega sjálfstæður verktaki. Þarf að setjast yfir dæmið og reikna til enda. Sýnist í fljótu bragði ekki um neinar stórkostlegar breytingar að ræða. Tap á einum stað. Gróði á öðrum.

Það er ljóst að nú á að beita skattkerfinu til að jafna betur kjörin. Flókin þrepaskipting? Í raun alveg viðráðanleg. Þau eru ekki að finna upp hjólið. Það hefur rúllað á hinum Norðurlöndunum áður. Alveg ágætlega. Hefði viljað hærri auðlindaskatta og lægra tryggingagjald. Sárt að horfa á stjórnina bogna undan pískum auðlindaaðalsins. Brotnaði þó ekki.

En ljóst að grátkór Vilhjálms og “álanna” er háværari en litlir verktakar.

Í dag birtist á Vísi.is fréttin Steingrímur í mestum takti við þjóðina. Steingrímur er í fínu formi þessa dagana. Jafnvel í hörkutakti. En við þjóðina? Hvernig er það mælt? Við lestur kemur í ljós að það eru ræður Steingríms sem ríma best við niðurstöður 1.500 manna “Þjóðfundar” í Laugardalshöll um síðustu helgi. Þannig er niðurstaðan fengin.

Þá er spurt: Var þessi fundur þjóðin? Eh… nei. Talaði þessi fundur í umboði þjóðarinnar? Eh… nei. Er “þjóðin” yfirleitt til sem eitthvað fyrirbæri með sjálstæðan heildarvilja og skoðanir?

Eh… nei.

„Hér er fólk frá öllum heimshornum, en um borð erum við öll Íslendingar. Því Íslendingar eru góðu vanir og vita hvað þeir vilja. Sama frá hvaða landi þeir koma.“

Fáguð karlmannsrödd í nýlegri auglýsingu Icelandair vekur tilfinningar um traust og vellíðan. Allt þar til kvenmannsröddin í lokin kippir manni á ný inn í raunveruleikann með því að hvetja til samanburðar á verði og þjónustu í næsta flugi. Icelandair segir hvoru tveggja hafa batnað með árunum. Batnað. Nú tel ég mig hafa ferðast nógu oft með Icelandair til að vita að hvorugt stenst nánari skoðun. Maturinn er t.d. ekki lengur innifalinn en verðið hefur rokið upp. Félagið getur þó með réttu stært sig af því þegar freyjurnar arka um með söluvagnana og pranga inn á mann glingri og góðri lykt. Þá er passað upp á að farþegarnir fái nú örugglega að njóta þjónustunnar. Stundum klárast djúsið. Stundum vantar samlokur. En undrabúðin Saga er alltaf smekkfull.

Ranghugmyndir Icelandair um eigið ágæti eru slæmar. Verri er þó sá fúli þjóðernisbelgingur sem fram kemur í auglýsingunni: „Því Íslendingar eru góðu vanir og vita hvað þeir vilja.“ Ég hló við og hugsaði að þetta væri svo sem rétt. Íslendingar væru jú vanir því að fá „allt fyrir ekkert“ og vildu auðvitað fá timburmenn síðustu veislu afskrifaða svo þeir gætu sníkt sér far í þá næstu. En það var sko áreiðanlega ekki það sem félagið átti við.

Hver er þá boðskapurinn? Að fólk í öðrum löndum láti sér ávallt nægja meðalmennskuna? Að það lepji jafnvel dauðann úr skel og geri sér það að góðu? Veit fólk í útlöndum ekkert hvað það vill? Þarf það að gerast Íslendingar til að bera skynbragð á gott verð og þjónustu? Verða sér kannski úti um „séríslenzkan“ sjálfstæðan vilja?

Málflutningurinn er í besta falli hjákátlegur og endurspeglar hugmyndir um að til sé einhver „þjóðarvilji“. En hvað ætli Íslendingar vilji? ESB? Icesave-samninga? Kvótakerfi? Skattahækkanir? Álver? Auðlindagjöld? Niðurskurð? Afskriftir lána? Hægri? Vinstri? Væri ekki nær að tala um áherslur ólíkra samfélags- og hagsmunahópa fremur en einhvern „þjóðarvilja“? Og hvað er að vera „góðu vanur“? Að borga 600 krónur fyrir samlokudruslu þegar búið er að rukka mann upp í rjáfur fyrir flugfarið?

Í versta falli er málflutningurinn stórhættulegur. Hann belgir óhóflega út sjálfsmynd okkar og hugmyndir um yfirburði „íslenskrar þjóðar“. Hvað svo sem það nú er. Ég sem hélt að loftið hefði, góðu heilli, lekið úr blöðrunni við „hrunið“. Því var það ekki einmitt þetta smásálarlega mikilmennskubrjálæði sem kom samfélaginu á hvolf til að byrja með? Hugmyndir um yfirburði Íslendinga sem þyrftu að gera „útrás“ til að sýna fram á „séríslenska“ viðskiptasnilli sína? „Íslenska efnahagsundrið“?

Nei, það er kominn tími til þess að við stöldrum aðeins við og spyrjum okkur að því hvað við viljum og hvað við stöndum fyrir. Og hættum öllu flugi sem krefst þess að við belgjum okkur út af innihaldslausum frösum um eigið ágæti og yfirburði. Það á jafnt við um einstaklinga og flugfélög.